شوری خاک ونحوه کنترل آن

شوری خاک - سناپالیز

شوری خاک به دلیل وجود مقدار معینی نمک در خاک است. نمک از جمله عناصر طبیعی موجود در خاک  و آب می‌باشد. یون‌­هایی که سبب ایجاد شوری می­‌شوند، عبارتند از: سدیم (Na+)، پتاسیم (K+)، کلسیم (Ca2+) و کلر (Cl).

در مدت زمان طولانی مواد معدنی خاک، دچار هوازدگی شده و نمک‌­ها را آزاد می‌­کنند. این نمک‌­ها از طریق آب زهکشی شده به هنگام بارش باران کافی، شسته می‌­شوند. علاوه بر هوازدگی مواد معدنی و املاح، نمک‌ها از طریق گرد و غبار و باران نیز ته­‌نشین می‌­شوند. فعالیت‌­های انسانی می‌­تواند شوری خاک را از طریق نمک‌­های اضافی آب آبیاری افزایش دهد. متقابلاً روش‌­های مناسب مدیریت آبیاری نیز می‌تواند از تجمع نمک با استفاده از آب کافی جهت شستشوی نمک‌ها، جلوگیری کند.

 

شوری خاک - سناپالیز

خاک های شور

هنگامی که سدیم به مقدار مشخصی در خاک برسد، خاک شور می‌شود. PH خاک شور می‌تواند اسیدی، خنثی یا قلیایی باشد. شوری سبب ضعیف شدن ساختار خاک و کاهش نفوذ پذیری و زهکشی  آن می­‌شود. خاک‌های شور تمایل به جذب عناصری مانند بور و مولیبدن در ناحیه ریشه خاک دارند که ممکن است سبب مسمومیت گیاهان شوند. رایج ترین ترکیب جهت احیای مجدد خاک شور، استفاده از ژیپس (گچ) می‌باشد.

در بعضی مواقع اصطلاح “خاک شور” و خاک قلیایی” به جای یکدیگر مورد استفاده قرار می‌گیرد. اصطلاح خاک قلیایی به خاکی اطلاق می‌شود که اولاً، PH آن بالاتر از 8.2 باشد و ثانیاً، سدیم قابل تبادل آن 15% بیشتر از ظرفیت تبادلی اش باشد.

شوری مناطق خشک

شوری در زمین‌های خشک هنگامی رخ می‌دهد که سطح ایستابی در فاصله 2 تا 3 متری سطح زمین قرار گیرد. در این شرایط نمک‌های موجود در آب زیرزمینی توسط صعود کاپیلاری به خاک سطح زمین می‌رسد. این فرآیند زمانی اتفاق می‌افتد که آب زیرزمینی شور باشد.

شوری ناشی از آبیاری

زمانی که آب آبیاری مورد استفاده (حتی آب باران) دارای مقداری نمک محلول باشد، شوری ناشی از آبیاری رخ می‌دهد. شوری ناشی از آب آبیاری به دلیل زهکشی ضعیف و مصرف آب شور برای آبیاری محصولات کشاورزی افزایش می‌یابد. زمانی که گیاهان آب شور را مصرف می‌کنند، نمک و املاح در خاک باقی مانده و تجمع می‌یابند. از آنجایی که شوری خاک جذب آب را برای گیاهان مشکل می‌سازد، از مقداری آب اضافی جهت شستشوی نمک‌ها از ناحیه ریشه گیاهان استفاده می‌شود. مقدار آب اضافی مورد نیاز گیاهان علاوه بر نیاز آبی را کسر آبشویی گویند.

عواقب شوری خاک

شوری خاک تبعات زیادی برای گیاه دارد از جمله:

  • اثرات مخرب بر روی رشد و عملکرد گیاه
  • آسیب به زیر ساخت‌ها (جاده‌ها، آجرها، خوردگی لوله‌ها و کابل‌ها)
  • کاهش کیفیت آب، مشکلات رسوبی، افزایش شستشوی فلزات به ویژه مس، کادمیوم، منگنز و زینک
  • فرسایش خاک، هنگامی که گیاهان به شدت تحت تأثیر املاح و نمک قرار گرفته‌اند.

بنابراین شوری یک مسئله مهم در تخریب زمین است. شوری خاک را می‌توان با شستشوی نمک‌های محلول با آبیاری اضافی کاهش داد. همچنین مقادیر بالای شوری خاک را می‌توان با پرورش گیاهان مقاوم به شوری کنترل کرد.

کودهای مورد استفاده جهت رفع شوری خاک

مصرف پتاس به صورت سولفات نقش مهمی در افزایش آستانه تحمل گیاه به شوری و کاهش اثرات شوری دارد. بنابراین با آزمون خاک در صورت نیاز پتاسیم از نوع سولفات آن استفاده شود و در این اراضی بایستی از مصرف کلرور پتاسیم خودداری شود. در خاک‌های سبک به دلیل فقر عناصری چون ازت، روی، پتاس و فسفر و اهمیت این عناصر در کاهش تأثیرات شوری می‌بایست به عناصر فوق توجه خاص شود. بایستی از مصرف کودهای حاوی بر در اراضی شور خودداری شده و توصیه می‌شود در هنگام مصرف کود ازت به صورت سرک در اراضی شور، مقدار مصرف کود در هر نوبت کاهش و در مقابل تعداد دفعات مصرف افزایش یابد تا از افزایش سریع فشار اسمزی در ناحیه ریشه خودداری شود. با توجه به اینکه امکان مصرف خاکی کود ازته با افزایش میزان شوری در اراضی، کاسته می‌شود پیشنهاد می‌شود از محلول‌پاشی غلظت ازت با میزان ppm 5 در مرحله شخم­زنی و یک درصد در مراحل رشد ساقه و ظهور سنبله استفاده شود تا ضمن افزایش عملکرد محصول شاهد بهبود محسوس کیفیت گندم تولیدی در کشور باشیم.

جهت مشاهده و خرید انواع مختلف کودهای با کیفیت اینجا کلیک نمایید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *